Przejdź do treści
CyfroweZagłębie

Historia Zagłębia · 1870–1914

Trzy cesarstwa i wielki kapitał

Przez czterdzieści lat Zagłębie leżało w miejscu, którego nie da się wymyślić: tam, gdzie stykały się granice trzech mocarstw. Rosja, Prusy i Austria schodziły się nad Przemszą, a między ich rogatkami wyrósł Sosnowiec — z wioski w miasto przemysłowe w jedno pokolenie.

Widokówka „Sosnowiec. Pogranicze 3 królestw” sprzed 1905 roku. Na jednym kadrze podpisane brzegi: ROSSYA, PRUSY i AUSTRYA, a w medalionach trzej panujący. Tak sprzedawano to miejsce turystom — dla mieszkańców były to po prostu trzy komory celne.
Widokówka „Sosnowiec. Pogranicze 3 królestw” sprzed 1905 roku. Na jednym kadrze podpisane brzegi: ROSSYA, PRUSY i AUSTRYA, a w medalionach trzej panujący. Tak sprzedawano to miejsce turystom — dla mieszkańców były to po prostu trzy komory celne. nieznany autor · Public domain · Wikimedia Commons

Dreikaisereck

Słupy graniczne stały tam od 1846 roku, po likwidacji Rzeczypospolitej Krakowskiej. Nazwa Dreikaisereck — Trójkąt Trzech Cesarzy — przyjęła się po 1871 roku, gdy Prusy stały się częścią cesarstwa niemieckiego i wszystkie trzy strony miały już cesarza. Punkt zniknął w 1915 roku, kiedy front przesunął granice, a ostatecznie przestał istnieć wraz z odrodzeniem Polski.

Dla mieszkańców nie była to atrakcja turystyczna, tylko codzienność: przemyt, komory celne, praca po drugiej stronie i trzy waluty w jednej kieszeni.

Huta Bankowa w 1910 roku — sześćdziesiąt lat po litografii z poprzedniego rozdziału, ten sam zakład w zupełnie innej skali.
Huta Bankowa w 1910 roku — sześćdziesiąt lat po litografii z poprzedniego rozdziału, ten sam zakład w zupełnie innej skali. nieznany autor · Public domain · Wikimedia Commons

Fabrykanci i ich pałace

Kapitał przyszedł z zewnątrz — i zostawił po sobie architekturę, która do dziś wyróżnia Sosnowiec. Heinrich Dietel postawił przędzalnię i pałac na Zawodziu, rodzina Schönów — zakłady i rezydencje na Środuli. Dziś w pałacu Schöna mieści się muzeum, a park Dietla jest miejskim parkiem.

Sosnowiec dostał prawa miejskie dopiero w 1902 roku — jako miasto liczące już dziesiątki tysięcy mieszkańców. To dobrze pokazuje tempo: najpierw fabryki i ludzie, papiery potem.

„Karta Dąbrowskiego Zagłębia Węglowego” z 1918 roku. Po lewej podpisany „Śląsk pruski”, po prawej u dołu „Galicya” — mapa pokazuje region jako pogranicze. Legenda rozróżnia wychód pokładu Reden, koleje żelazne i kopalnie; z nazwy podpisano między innymi kopalnie Reden, Paryż, Czeladź, Kazimierz i Flora.
mapa „Karta Dąbrowskiego Zagłębia Węglowego” z 1918 roku. Po lewej podpisany „Śląsk pruski”, po prawej u dołu „Galicya” — mapa pokazuje region jako pogranicze. Legenda rozróżnia wychód pokładu Reden, koleje żelazne i kopalnie; z nazwy podpisano między innymi kopalnie Reden, Paryż, Czeladź, Kazimierz i Flora. The original uploader was Wikidg at Polish Wikipedia. · Public domain · Wikimedia Commons

Kalendarium rozdziału

  1. 1846Po likwidacji Rzeczypospolitej Krakowskiej ustalono granice, które zeszły się nad Przemszą.
  2. 1871Zjednoczenie Niemiec; miejsce styku granic zyskuje nazwę Trójkąt Trzech Cesarzy.
  3. 1902Sosnowiec otrzymuje prawa miejskie.
  4. 1915Granica trzech mocarstw przestaje działać wraz z zajęciem Królestwa przez państwa centralne.

Skąd to wiemy

  1. Trójkąt Trzech Cesarzy — Śląskie. Informacja Turystyczna Opis miejsca styku granic i jego dziejów.
  2. Trójkąt Trzech Cesarzy (Wikipedia) Słupy graniczne od 1846, nazwa po 1871, koniec punktu w 1915. Traktujemy jako punkt wyjścia do dalszego sprawdzania.