Historia Zagłębia · 1905–1907
Rok 1905: Republika Zagłębiowska
Jesienią 1905 roku Zagłębie na kilkanaście dni wymknęło się władzy carskiej. Komitety robotnicze przejęły porządek w miastach, a wydarzenie przeszło do pamięci jako Republika Zagłębiowska. To jeden z tych momentów, o których w szkolnych podręcznikach jest pół zdania, a w regionie — rozdział.
Skąd to się wzięło
Rewolucja 1905 roku w Królestwie Polskim miała swoje najostrzejsze ogniska tam, gdzie przemysł skupiał najwięcej ludzi: w Łodzi, Warszawie i właśnie w Zagłębiu. Strajki w kopalniach i hutach przechodziły w wystąpienia polityczne, a słabnąca po klęsce z Japonią administracja carska na moment straciła kontrolę.
Czym to nie było
Nazwa jest dumna, ale trzeba ją czytać ostrożnie: nie powstało państwo ani rząd. Powstała kilkunastodniowa samoorganizacja — komitety, milicja robotnicza, kontrola nad zakładami. Wojsko przywróciło stary porządek, a represje ciągnęły się latami. To nie umniejsza wydarzenia; pokazuje tylko, o czym naprawdę mówimy.
Kalendarium rozdziału
- 1905Fala strajków w kopalniach i hutach; jesienią kilkanaście dni samorządu robotniczego.
- 1906–1907Represje po stłumieniu wystąpień.
Skąd to wiemy
- Muzeum Zagłębia w Będzinie — dział historii Zbiory dotyczące dziejów regionu, w tym ruchu robotniczego.