Historia Zagłębia · 1918–1945
Wojna i Zagłada
Po 1918 roku granica nad Brynicą przestała dzielić państwa i zaczęła dzielić województwa. Dwadzieścia lat później Zagłębie znalazło się w najgorszym możliwym miejscu: zostało wcielone wprost do Rzeszy, a jego żydowscy mieszkańcy — a było ich w Będzinie i Sosnowcu bardzo wielu — zamordowani.
Wrzesień 1939
Region zajęto w pierwszych dniach wojny. W nocy z 8 na 9 września Niemcy podpalili synagogę w Będzinie; pożar objął żydowską dzielnicę u stóp góry zamkowej, a ludzie ginęli w płomieniach i od kul. To jest data, od której zaczyna się w tej okolicy historia Zagłady.
Getta i deportacje
Zagłębie nie trafiło do Generalnego Gubernatorstwa, lecz zostało włączone bezpośrednio do Rzeszy — co oznaczało inny, ostrzejszy reżim i szybszą germanizację. W Będzinie i Sosnowcu utworzono getta; ostatnie z nich, na sosnowieckiej Środuli i będzińskiej Kamionce, zlikwidowano latem 1943 roku, wywożąc ludzi do Auschwitz.
Piszemy o tym osobno i wprost, bo to najciemniejszy rozdział dziejów tej ziemi i nie da się go zbyć jednym zdaniem między przemysłem a PRL-em.
Kalendarium rozdziału
- 1918Odzyskanie niepodległości; dawna granica zaborów staje się granicą wewnętrzną.
- 1939Wrzesień: zajęcie regionu; 8/9 września spalenie synagogi w Będzinie.
- 1939Zagłębie wcielone bezpośrednio do Rzeszy, poza Generalne Gubernatorstwo.
- 1943Likwidacja gett w Środuli i na Kamionce; deportacje do Auschwitz.
Skąd to wiemy
- Muzeum Zagłębia w Będzinie Instytucja opiekująca się pamięcią regionu; w Będzinie zachowany dom modlitwy Mizrachi.