Przemysł i technika Kultura i muzea · Czeladź
Muzeum Saturn i kolonia robotnicza
Dawna kopalnia „Saturn” z osiedlem, które budowano razem z nią. Rzadki przypadek, gdy zachował się nie tylko zakład, ale i sposób życia wokół niego.
Zabudowania kopalni zamieniono na muzeum i galerię, a przyległa kolonia robotnicza wciąż stoi i wciąż się w niej mieszka. Idąc jej ulicami, widać, jak wyglądało miasto zaprojektowane pod jeden zakład: domy, szkoła, sklep, wszystko w zasięgu syreny.
Rys historyczny 1870
Kopalnię „Saturn” uruchomiono w ostatnich dekadach XIX wieku, w czasach najszybszego rozwoju górnictwa po rosyjskiej stronie granicy. Razem z nią rosła kolonia robotnicza: domy, szkoła, ochronka i sklep — wszystko w zasięgu syreny.
Kopalnia przestała fedrować w latach dziewięćdziesiątych XX wieku. Zabudowania przejęło miasto i zamieniło na muzeum oraz galerię, a kolonia dalej jest zwyczajnym osiedlem.
Rozwiń pełną historię i ciekawostki
Kopalnię „Saturn” uruchomiono pod koniec XIX wieku, w czasach gorączki inwestycyjnej po rosyjskiej stronie granicy. Kapitał był w dużej mierze zagraniczny, a wraz z szybem rosła kolonia robotnicza — kilkadziesiąt budynków mieszkalnych, szkoła, ochronka, sklep, łaźnia.
Taki układ nie brał się z dobroci właścicieli. Robotnik mieszkający sto metrów od szybu nie spóźniał się na zmianę i trudniej mu było odejść do konkurencji: mieszkanie było przy pracy, a nie przy nim. Historycy nazywają to patronatem przemysłowym i widać go tu jak na dłoni.
Kopalnia przestała fedrować w latach dziewięćdziesiątych XX wieku. Zabudowania przejęło miasto: w dawnej elektrowni działa galeria, w budynkach administracji — muzeum. Kolonia stoi i wciąż się w niej mieszka, co czyni ją żywym zabytkiem, a nie skansenem.
Ciekawostki
- Nazwa kopalni pochodzi od planety — w tamtym czasie moda na astronomiczne nazwy zakładów była w Zagłębiu wyraźna.
- Kolonia robotnicza jest dziś jednym z najlepiej zachowanych zespołów tego typu w regionie.
- Budynek elektrowni z charakterystycznymi wielkimi oknami zaprojektowano tak, by światło dzienne oszczędzało prąd, który sam wytwarzał.
Pokaż na mapie Otwiera OpenStreetMap w nowej karcie. Mapy nie osadzamy u siebie — to znaczyłoby, że każdy odwiedzający łączy się z cudzym serwerem.
Skąd to wiemy
- Muzeum Saturn w Czeladzi Gospodarz obiektu.