Przejdź do treści
CyfroweZagłębie

Przemysł i technika Kultura i muzea · Czeladź

Muzeum Saturn i kolonia robotnicza

Dawna kopalnia „Saturn” z osiedlem, które budowano razem z nią. Rzadki przypadek, gdy zachował się nie tylko zakład, ale i sposób życia wokół niego.

Muzeum Saturn i kolonia robotnicza
fot. Kris D · CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Zabudowania kopalni zamieniono na muzeum i galerię, a przyległa kolonia robotnicza wciąż stoi i wciąż się w niej mieszka. Idąc jej ulicami, widać, jak wyglądało miasto zaprojektowane pod jeden zakład: domy, szkoła, sklep, wszystko w zasięgu syreny.

Rys historyczny 1870

Kopalnię „Saturn” uruchomiono w ostatnich dekadach XIX wieku, w czasach najszybszego rozwoju górnictwa po rosyjskiej stronie granicy. Razem z nią rosła kolonia robotnicza: domy, szkoła, ochronka i sklep — wszystko w zasięgu syreny.

Kopalnia przestała fedrować w latach dziewięćdziesiątych XX wieku. Zabudowania przejęło miasto i zamieniło na muzeum oraz galerię, a kolonia dalej jest zwyczajnym osiedlem.

Rozwiń pełną historię i ciekawostki

Kopalnię „Saturn” uruchomiono pod koniec XIX wieku, w czasach gorączki inwestycyjnej po rosyjskiej stronie granicy. Kapitał był w dużej mierze zagraniczny, a wraz z szybem rosła kolonia robotnicza — kilkadziesiąt budynków mieszkalnych, szkoła, ochronka, sklep, łaźnia.

Taki układ nie brał się z dobroci właścicieli. Robotnik mieszkający sto metrów od szybu nie spóźniał się na zmianę i trudniej mu było odejść do konkurencji: mieszkanie było przy pracy, a nie przy nim. Historycy nazywają to patronatem przemysłowym i widać go tu jak na dłoni.

Kopalnia przestała fedrować w latach dziewięćdziesiątych XX wieku. Zabudowania przejęło miasto: w dawnej elektrowni działa galeria, w budynkach administracji — muzeum. Kolonia stoi i wciąż się w niej mieszka, co czyni ją żywym zabytkiem, a nie skansenem.

Ciekawostki

  • Nazwa kopalni pochodzi od planety — w tamtym czasie moda na astronomiczne nazwy zakładów była w Zagłębiu wyraźna.
  • Kolonia robotnicza jest dziś jednym z najlepiej zachowanych zespołów tego typu w regionie.
  • Budynek elektrowni z charakterystycznymi wielkimi oknami zaprojektowano tak, by światło dzienne oszczędzało prąd, który sam wytwarzał.

Pokaż na mapie Otwiera OpenStreetMap w nowej karcie. Mapy nie osadzamy u siebie — to znaczyłoby, że każdy odwiedzający łączy się z cudzym serwerem.

Skąd to wiemy

  1. Muzeum Saturn w Czeladzi Gospodarz obiektu.

W podobnym klimacie