Przejdź do treści
CyfroweZagłębie

Miejsca pamięci Kultura i muzea · Będzin

Dom modlitwy Mizrachi i żydowski Będzin

Zachowana sala modlitewna z polichromiami — jeden z niewielu materialnych śladów po społeczności, która przed wojną stanowiła znaczną część mieszkańców miasta.

Dom modlitwy Mizrachi i żydowski Będzin
fot. Leszek Maszczyk · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Będzińska synagoga spłonęła podpalona przez Niemców w nocy z 8 na 9 września 1939 roku. Dom modlitwy Mizrachi przetrwał; po konserwacji można w nim oglądać odsłonięte malowidła. Nieopodal, na zboczu Góry Zamkowej, leży stary cmentarz żydowski.

To nie jest atrakcja turystyczna w zwykłym sensie. To miejsce, w którym wypada zachować się jak w miejscu pamięci.

Rys historyczny XIX/XX wiek

Żydzi mieszkali w Będzinie od średniowiecza, a przed wojną stanowili znaczną część mieszkańców miasta. Dom modlitwy Mizrachi urządzono w kamienicy u stóp góry zamkowej, w sercu dzielnicy żydowskiej.

Synagogę Niemcy podpalili w nocy z 8 na 9 września 1939 roku, razem z okoliczną zabudową i ludźmi. Getta w Będzinie i Sosnowcu zlikwidowano latem 1943 roku. Ten dom modlitwy przetrwał i po konserwacji można w nim oglądać odsłonięte polichromie. Szerzej w rozdziale o wojnie.

Rozwiń pełną historię i ciekawostki

Żydzi mieszkali w Będzinie od średniowiecza; przed drugą wojną światową stanowili znaczną część mieszkańców miasta, a dzielnica u stóp góry zamkowej była centrum ich życia. Dom modlitwy Mizrachi urządzono w kamienicy przy ulicy Potockiego — nie była to synagoga, lecz sala modlitewna stowarzyszenia religijno-syjonistycznego.

Wielką synagogę Niemcy podpalili w nocy z 8 na 9 września 1939 roku. Pożar objął całą dzielnicę; ludzie ginęli w płomieniach i od kul. Getta w Będzinie i Sosnowcu zlikwidowano latem 1943 roku, wywożąc mieszkańców do Auschwitz.

Sala Mizrachi przetrwała, bo mieściła się w zwykłej kamienicy. Malowidła na ścianach odkryto pod tynkiem po latach i poddano konserwacji — dziś można je oglądać. To jeden z niewielu materialnych śladów po społeczności, która stąd zniknęła.

Nieopodal, na zboczu Góry Zamkowej, leży stary cmentarz żydowski z macewami wtopionymi w stok.

Ciekawostki

  • Polichromie odkryto przypadkiem podczas prac remontowych w budynku.
  • W Będzinie przed wojną działało kilkanaście żydowskich domów modlitwy — ten jest jedynym zachowanym z zachowanym wystrojem.
  • To miejsce pamięci, nie atrakcja — obowiązuje zachowanie takie jak w każdym takim miejscu.

Skąd to wiemy

  1. Muzeum Zagłębia w Będzinie Opieka nad obiektem i informacje o zwiedzaniu.

W podobnym klimacie