Przejdź do treści
CyfroweZagłębie

Historia Zagłębia · do 1795

Zanim nazwano to Zagłębiem

Najważniejsza rzecz o Zagłębiu bierze się sprzed epoki węgla: to ziemia małopolska, nie śląska. Granica biegła Brynicą i Przemszą i trzymała się jej przez sześćset lat — dłużej niż niejedno państwo. Kto tego nie wie, nie zrozumie ani miejscowej drażliwości, ani tego, dlaczego kibic z Sosnowca nie da się nazwać Ślązakiem.

Zamek w Będzinie na rysunku sygnowanym i datowanym 1844. Uwaga: to ujęcie romantyczne, nie inwentaryzacja — wieżyczki i hełmy są wyobrażeniem rysownika. Zamek w tym czasie był ruiną; odbudowano go dopiero w latach pięćdziesiątych XX wieku.
Zamek w Będzinie na rysunku sygnowanym i datowanym 1844. Uwaga: to ujęcie romantyczne, nie inwentaryzacja — wieżyczki i hełmy są wyobrażeniem rysownika. Zamek w tym czasie był ruiną; odbudowano go dopiero w latach pięćdziesiątych XX wieku. Edward Walenty Kainko · Public domain · Wikimedia Commons

Granica starsza niż węgiel

Rzeki załatwiły sprawę wcześniej niż ludzie. Brynica i Czarna Przemsza rozdzieliły dwie strony na tyle skutecznie, że po jednej wyrosło Księstwo Cieszyńskie i czeska, a potem habsburska i pruska zwierzchność, a po drugiej — powiat będziński Korony. Ta granica nie była linią na mapie do poprawienia przy najbliższej okazji; przetrwała rozbiory, obie wojny i PRL, a w głowach trwa do dziś.

Dlatego w Zagłębiu mówi się „na Śląsk” tak, jak mówi się o wyjeździe — mimo że tramwaj jedzie kwadrans.

Zamek, sól, ołów

Będzin dostał murowany zamek za Kazimierza Wielkiego i prawa miejskie w połowie XIV wieku — nie dlatego, że ktoś przewidział węgiel, tylko dlatego, że tędy szła droga i tędy mogło przyjść wojsko. Czeladź była miastem już w XIII wieku. W Sławkowie, należącym do biskupów krakowskich, kopano ołów i srebro na długo przed tym, zanim ktokolwiek zainteresował się czarnym kamieniem.

Osobnym tworem było księstwo siewierskie, kupione w XV wieku przez biskupa krakowskiego i rządzone przez niego niemal do końca I Rzeczypospolitej. Państwo w państwie, z własnym sądownictwem — dziś brzmi to jak ciekawostka, wtedy było zwyczajną mapą władzy.

Kalendarium rozdziału

  1. XIII w.Czeladź i Sławków jako miasta; w Sławkowie wydobycie ołowiu i srebra.
  2. 1358Będzin otrzymuje prawa miejskie; zamek murowany za Kazimierza Wielkiego.
  3. 1443Biskup krakowski kupuje księstwo siewierskie — osobny organizm na północy regionu.

Skąd to wiemy

  1. Muzeum Zagłębia w Będzinie — o muzeum i zamku Zamek będziński i zbiory regionalne; muzeum działa w XIV-wiecznym zamku i pałacu Mieroszewskich.